Zaloguj do e-skok
Placówki i Bankomaty Zaloguj do e-skok

Kasa Stefczyka przypomina członkom o ryzyku stopy procentowej związanym z zaciąganymi kredytami

Wysokość spłacanych rat zależy od wysokości oprocentowania kredytu, a ta z kolei, dla kredytów zaciągniętych do końca 2015 r. od poziomu stopy lombardowej NBP, dla kredytów zaciągniętych od 01 stycznia 2016 r. od poziomu stopy referencyjnej NBP. Aktualnie obserwujemy historycznie najniższe poziomy zarówno stopy lombardowej jak i stopy referencyjnej. Oprocentowanie nominalne kredytów jest w związku z tym również najniższe.

Poziomy stóp: lombardowej i referencyjnej pozostają wyraźnie powiązane nie tylko między sobą ale również z dynamiką PKB i poziomem inflacji. Analizy makroekonomiczne wskazują na rosnącą presję inflacyjną, co może oddziaływać w kierunku podniesienia poziomu obu tych stóp.

poziomy-stopy-lombardowej-i-referencyjnej-od-1998

Zaciągając kredyt należy mieć zatem na uwadze, że aktualny poziom oprocentowania wyznaczany jest historycznie najniższymi poziomami stopy lombardowej (dla kredytów zaciągniętych przed końcem 2015 r.) i referencyjnej (dla kredytów zaciąganych od 2016 r.). W okresie trwania kredytu stopy te mogą one ulec podwyższeniu, powodując tym samym wzrost wysokości rat kredytowych. Decydując się na kredyt i oceniając jego koszt w kilkuletniej perspektywie bezpieczniej będzie przyjąć, że wysokość rat może wzrosnąć.

Od 2016 r. wysokość oprocentowania kredytów niezależnie od tego w oparciu o jaką stopę bazową będzie wyznaczana nie może przekraczać maksymalnego poziomu wyznaczonego w oparciu o stopę referencyjną NBP, czyli dwukrotności stopy referencyjnej powiększonej o 3,5 punktu procentowego.

Rozpatrzmy dwa przypadki nowych pożyczek detalicznych zaciąganych w Kasie Stefczyka na okres 7 lat (dla uproszczenia przyjmijmy maksymalny możliwy poziom ich oprocentowania).

Pożyczka na kwotę 20 000 zł zaciągnięta dziś na okres 84 miesięcy przy oprocentowaniu 10% może wiązać się z maksymalną ratą w wysokości 332 zł. Na przestrzeni ostatnich 7 lat maksymalny poziom stopy referencyjnej wyniósł 4,75%, a wielkość średnia dla tego okresu: 3,59%. Gdyby w przyszłości stopa referencyjna powróciła w okolice poziomu średniego z minionych 7 lat wówczas miesięczna rata kredytu mogłaby wzrosnąć do 374,80 zł czyli o 42,78 zł. Gdyby natomiast stopa referencyjna wzrosła do poziomu maksymalnego z tego okresu wówczas rata kredytu mogłaby zwiększyć się do 402,96 zł, czyli o 70,93 zł.

Pożyczka na kwotę 50 000 zł zaciągnięta dziś na okres 84 miesięcy przy oprocentowaniu 10% może wiązać się z maksymalną ratą w wysokości 830 zł. Na przestrzeni ostatnich 7 lat maksymalny poziom stopy referencyjnej wyniósł 4,75%, a wielkość średnia dla tego okresu: 3,59%. Gdyby w przyszłości stopa referencyjna powróciła w okolice poziomu średniego z minionych 7 lat wówczas rata kredytu wzrosłaby do 937,00 zł czyli o 106,94 zł. Gdyby w przyszłości stopa referencyjna wzrosła do poziomu maksymalnego z tego okresu wówczas rata kredytu wzrosłaby do 1007,39 zł, czyli o 177,34 zł.

Omówione zależności przedstawia tabela.

Kwota pożyczki
(w PLN)

Stopa referencyjna NBP
(w %)

Maksymalna wysokość
raty pożyczki (w PLN)

20 000

1,50

332

20 000

3,50

375

20 000

4,75

403

50 000

1,50

830

50 000

3,50

937

50 000

4,75

1 007


 

Co to jest RRSO?

Przed podjęciem decyzji o zaciągnięciu kredytu należy porównać atrakcyjność dostępnych ofert. W tym celu należy kierować się podawaną przez instytucje finansowe wysokością rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO).

Dwie podstawowe zasady dotyczące posługiwania się wskaźnikiem RRSO:

  1. Im RRSO jest niższa tym dana oferta kredytowa jest bardziej atrakcyjna zarówno pod względem wysokości łącznego kosztu kredytu jak i rozkładu tego kosztu w czasie.
  2. Wykorzystanie RRSO jako wskaźnika pozwalającego porównać oferty kredytowe ma sens tylko wtedy, gdy porównywane kredyty mają ten sam okres kredytowania i ten sam rodzaj rat.

RRSO w zapisach ustawowych

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania, została wprowadzona w Polsce w 2001 roku Ustawą o kredycie konsumenckim (Dz.U.2011, nr 126, poz.715). Zgodnie z zapisami tej ustawy rzeczywista roczna stopa oprocentowania ilustruje „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażany jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym” (art.5. pkt 12). W intencji ustawodawcy wskaźnik ten powinien być pomocny w porównaniu i ocenie oferowanych kredytów.

Przy ustalaniu RRSO uwzględnia się „1) całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy o kredyt oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia, oraz 2) koszty prowadzenia rachunku, z którego realizowane są spłaty, koszty przelewów i wpłat na ten rachunek, oraz inne koszty związane z tymi transakcjami, chyba że otwarcie rachunku nie jest obowiązkowe, a koszty rachunku zostały w sposób jasny, zrozumiały i widoczny podane w umowie o kredyt lub w innej umowie zawartej z konsumentem.” (art.25.1)

Sposób obliczania RRSO określono w załączniku nr 4 do Ustawy. Oblicza się ją zgodnie z następującym wzorem:

1-wzor-na-RRSO

Poszczególne litery i symbole użyte we wzorze oznaczają:

X – RRSO;
m – numer kolejny ostatniej wypłaty raty kredytu;
k – numer kolejny wypłaty, zatem 1 ≤ k ≤ m;
Ck – kwotę wypłaty k;
tk – okres, wyrażony w latach lub ułamkach lat, między dniem pierwszej wypłaty a dniem każdej kolejnej wypłaty, zatem t1 = 0;
mʹ – numer kolejny ostatniej spłaty lub wnoszonych opłat;
l – numer kolejny spłaty lub wnoszonych opłat;
Di – kwotę spłaty lub wnoszonych opłat;
Si – okres, wyrażony w latach lub ułamkach lat, między dniem pierwszej wypłaty a dniem każdej spłaty lub wniesienia opłat.

Koszt kredytu a RRSO

Różnicę między kosztem kredytu a RRSO zilustrujemy na kilku bardzo prostych przykładach.

Założenia wyjściowe:

I.

W takiej sytuacji kredytobiorca „na rękę” otrzyma 9.000 zł (10.000 zł – 1.000 zł prowizji). Po roku odda 11.000 zł (10.000 zł kapitał + 1.000 zł odsetki). Koszt kredytu = (11.000zł / 9.000zł) -1 = 1,2(2) – 1 = 0,22,2 = 22,22%. Oznacza to, że za każdą otrzymana złotówkę, kredytobiorca musi zapłacić 22,22 gr.

Aby obliczyć RRSO dla tego przykładu należy znaleźć odpowiedź na pytanie: Jaka musiałaby być stopa procentowa aby 9.000 zł złożone na rocznej lokacie dało 11.000 zł. Obliczymy to w sposób następujący: RRSO = (11.000 zł / 9.000 zł) -1 = 1,2(2) – 1 = 0,22,2 = 22,22%[1]. Jak widać RRSO jest równa kosztowi kredytu. Jest to jednak sytuacja wyjątkowa - tylko w tak uproszczonym przykładzie RRSO jest równa kosztowi kredytu.

II.

Umowy kredytowe uwzględniają zazwyczaj spłatę kapitału i odsetek w ratach. Przyjmijmy zatem, że klient będzie spłacał kredyt w dwóch równych ratach, każda po 5.500 zł (5.000 zł spłata kapitału + 500 zł spłata oprocentowania; 2 x 5.500 = 11.000 zł). W takim przypadku RRSO nie będzie równa kosztowi kredytu. Koszt kredytu nadal wynosić będzie 2.000 zł (1.000 zł prowizja + 1.000 zł odsetki) czyli 22,22% kwoty otrzymanej w ramach umowy kredytowej, ale RRSO wyniesie 31,07%[2]. Co to oznacza? Oznacza to, że po to aby suma wszystkich uaktualnionych kosztów kredytu zrównała się z kwotą wypłaconą kredytobiorcy (9.000 zł) należy zastosować stopę procentową w wysokości 31,07%.

III.

Gdyby w analizowanym przykładzie prowizja (1.000 zł) nie została pobrana w momencie przyznania kredytu tylko została w tej kwocie skredytowana wówczas koszt kredytu nadal wynosiłby 2.000 zł, ale kredytobiorca otrzymałby „na rękę” nie 9.000 zł lecz 10.000 zł. Koszt kredytu jako procent wypłaconej kwoty zmniejszyłby się z 22,2% do 20%: (12.000 zł/10.000 zł) – 1 = 0,20 = 20%, a RRSO zmniejszyłoby się do 27,84%. Oznacza to, że suma wszystkich uaktualnionych kosztów kredytu zrównała się z kwotą wypłaconą kredytobiorcy (10.000 zł) jeżeli w obliczeniach zastosujemy stopę procentową w wysokości 27,84%[3].

Jak wynika z analizy powyższych przykładów, spośród dwóch ofert kredytu na tę samą kwotę (10.000 zł), na ten sam okres  (w naszym przykładzie na 1 rok) i o takim samym charakterze rat (założyliśmy raty stałe) należy wybrać ten, którego RRSO jest niższe. Oferta kredytu z RRSO 27,84% będzie dla klienta atrakcyjniejsza, zarówno pod względem wysokości całkowitego kosztu (ujmowanego jako procent otrzymanej kwoty) jak i pod względem rozkładu tego kosztu w czasie, niż oferta kredytu z RRSO 31,07%. 

Dla kredytobiorcy nie bez znaczenia jest, czy prowizję związaną z otrzymanym kredytem zapłaci w momencie jego otrzymania (RRSO:31,07%), czy też zostanie ona wliczona w spłacaną comiesięcznie ratę kredytu (RRSO:27,84%). Pobranie prowizji w momencie wypłaty kredytu jest oczywiście sytuacją mniej korzystną dla klienta, bo sprowadza się do tego, że z jednej strony otrzymuje on kwotę kredytu, ale od razu musi "kawałek" tej kwoty oddać w formie prowizji.

Podobnie, nie bez znaczenia jest czy raty kredytu będą stałe czy malejące. Kredyt spłacany ratami malejącymi będzie tańszy od kredytu spłacanego ratami stałymi. Jednakże z uwagi na rozłożenie płatności w czasie, kredyt spłacany ratami malejącymi będzie miał RRSO wyższą niż kredyt spłacany ratami stałymi.

Szczególny charakter RRSO jako stopy procentowej

Na zakończenie, warto zwrócić na pewną szczególną cechę RRSO. Otóż wskaźnik ten obliczany jest przy uwzględnieniu zjawiska zmiany wartości pieniądza w czasie. Dlatego też na RRSO nie można patrzeć jak na potocznie rozumiany koszt kredytu. W analizowanych przykładach, jak widzieliśmy, koszt kredytu w wyrażeniu pieniężnym wynosił każdorazowo 2.000 zł (prowizja + oprocentowanie). W wyrażeniu procentowym w odniesieniu do otrzymanej kwoty wynosił 22,2% lub 20%. RRSO natomiast kształtowała się powyżej procentowo wyrażonego kosztu kredytu. 

Zjawisko zmiany wartości pieniądza w czasie jest analogiczne do dobrze znanego efektu perspektywy przestrzennej powodującego, że obiekty dalsze wydają się obserwatorowi mniejsze mimo, że mają tą samą wielkość. Najprościej rzecz ujmując, zjawisko zmiany wartości pieniądza w czasie polega na tym, że wartość aktualna (dzisiejsza) danej kwoty pieniężnej maleje wraz z odległością w czasie: 1.000 zł otrzymane dziś to nie to samo co 1.000 zł, które otrzymamy za rok, czy 1.000 złotych za 10 lat. Oczywiście wartość 1.000 zł za rok będzie mniejsza od wartości 1.000 zł dziś, a wartość 1.000 zł za 10 lat będzie dużo mniejsza niż wartość 1.000 złotych za rok. Wynika to stąd, że na pieniądze odległe w czasie po pierwsze: trzeba poczekać, po drugie: ich siła nabywcza może być mniejsza z uwagi na inflację, a po trzecie: wcale nie mamy pewności, że je otrzymamy.

* * *

Na pytanie, co to jest RRSO można odpowiedzieć, że jest to stopa procentowa, którą należy zastosować aby suma zdyskontowanych wszystkich kosztów jakie klient będzie musiał ponieść w związku z kredytem (prowizja, raty kapitałowe, spłata oprocentowania i inne koszty) zrównała się z kwotą wypłaconą na podstawie umowy kredytowej.

Można również powiedzieć, że RRSO jest to wskaźnik określający atrakcyjność kredytu pod względem wysokości łącznych kosztów i ich rozłożenia w czasie. 


[1]  RRSO = 22,22%  gdyż:    9000 ≈ (1100) x (1+0,2222)-(1)

[2]  RRSO = 31,07%  gdyż:    9000 ≈ (5500) x (1+0,3107) -0,5 +(5500) x (1+0,3107)-(1)

[3]  RRSO = 27,84%  gdyż:  10000 ≈ (6000) x (1+0,2784) -0,5 +(6000) x (1+0,2784)-(1)

 

 

Stopa procentowa – czyli co?

Stopa procentowa to stosunek sumy, którą płaci się za użytkowanie kapitału pieniężnego do wielkości tego kapitału, wyrażony w procentach, najczęściej w ujęciu rocznym.

O wysokości stopy procentowej decyduje wiele czynników. Dwa najważniejsze z nich to:

  • okres, na który udostępniany jest kapitał – im dłuższy okres tym wyższa stopa procentowa,
  • ryzyko związane z możliwością nieodzyskania udostępnionego kapitału – im wyższe ryzyko tym wyższa stopa procentowa.

Nominalne i realne stopy procentowe

Stopa procentowa nieuwzględniająca zmian cen nazywana jest stopą nominalną. Stopa procentowa skorygowana o  zmianę cen nazywana jest realną stopą procentową[4]. Z inflacją związany jest spadek siły nabywczej pieniądza, co powoduje, że realne stopy procentowe są mniejsze od nominalnych stóp procentowych. W okresach inflacji obserwuje się wzrost nominalnych stóp procentowych i jednocześnie spadek realnych stóp  procentowych. Deflacja powoduje wzrost siły nabywczej pieniądza, a zatem realne stopy procentowe stają się większe od nominalnych. W warunkach deflacji obserwujemy spadek nominalnych stóp procentowych i jednocześnie wzrost stóp realnych. W cennikach lokat i w umowach kredytowych podawane są nominalne stopy procentowe.

Stopa procentowa wolna od ryzyka

Każda stopa procentowa zawiera w sobie element wyceny ryzyka. Ekonomiści przyjmują, że stopą procentową wolną od ryzyka jest stopa referencyjna NBP. Przed kryzysem finansowym (który rozpoczął się w drugiej połowie 2007 r.) ekonomiści za stopę wolną od ryzyka uznawali rentowność dziesięcioletnich obligacji skarbowych.

Bazowe stopy procentowe

Stopa procentowa, która jest podstawą określenia oprocentowania udzielanych kredytów/pożyczek, przyjmowanych depozytów i prowadzonych rachunków nazywana jest stopą bazową. W tym charakterze najczęściej wykorzystywane są międzybankowe stopy procentowe oraz stopy procentowe NBP.

Rodzaje stóp procentowych

W gospodarce występują 3 rodzaje stóp procentowych:  

  • stopy procentowe Narodowego Banku Polskiego,
  • międzybankowe stopy procentowe ustalane na fixingach i
  • stopy procentowe ustalane przez instytucje finansowe (banki komercyjne, banki spółdzielcze, skok-i oraz firmy pożyczkowe).

Wymienione wyżej stopy procentowe są ze sobą powiązane. Stopy procentowe NBP oddziałują pośrednio na koniunkturę gospodarczą oraz na wysokość międzybankowych stóp procentowych. Koniunktura gospodarcza - poprzez popyt na pieniądz i podaż pieniądza - oddziałuje na wysokość kosztu kredytu i oprocentowanie lokat.  Stopy procentowe NBP i międzybankowe stopy procentowe wpływają również bezpośrednio na wysokość oprocentowania kredytów/pożyczek, lokat oraz rachunków oferowanych przez instytucje finansowe, ponieważ wykorzystywane są w charakterze stóp bazowych dla tych produktów.  

Stopy procentowe NBP

O wysokości stóp procentowych NBP decyduje Rada Polityki Pieniężnej (RPP) będąca w strukturze NBP. W skład Rady wchodzi 10 osób: przewodniczący (jest nim z urzędu Prezes NBP); 3 członków nominowanych przez Prezydenta, 3 - przez Sejm i 3 - przez Senat. Przesłanką dla działań Rady Polityki Pieniężnej w zakresie ustalania poziomu stóp procentowych NBP jest koniunktura gospodarcza. W okresie osłabienia koniunktury powstaje uzasadnienie dla obniżania stóp procentowych, a w okresie ożywienia - dla podnoszenia. W ten sposób NBP stara się oddziaływać na ogólny poziom cen w gospodarce, tak aby wskaźnik inflacji CPI mieścił się w przedziale wyznaczonym przez cel inflacyjny (2,5% +/-1 p.p.)[5].

Stopy procentowe o których w sposób bezpośredni decyduje NBP to:

  1. stopa referencyjna,
  2. stopa lombardowa,
  3. stopa depozytowa,
  4. stopa redyskontowa weksli.

Stopa referencyjna jest podstawową stopą procentową w gospodarce narodowej. Wyznacza ona maksymalną rentowność siedmiodniowych bonów pieniężnych emitowanych przez NBP.

Stopa referencyjna NBP jest stopą bazową dla wyznaczania oprocentowania środków rezerwy obowiązkowej (oprocentowanie wynosi 0,9 stopy referencyjnej). Jest również (od 01.01.2016 r.) podstawą wyznaczania poziomu odsetek wynikających z czynności prawnej i odsetek za opóźnienie.

Stopa lombardowa określa poziom oprocentowania kredytów (tzw. kredytów lombardowych) udzielanych przez NBP bankom komercyjnym pod zastaw papierów wartościowych. Cena kredytu na rynku międzybankowym zasadniczo nie przekracza stopy lombardowej.

Stopa depozytowa wyznacza oprocentowanie depozytów jednodniowych składanych przez banki komercyjne w NBP[6]. Poziom stopy depozytowej NBP wyznacza dolną granicę dla międzybankowych transakcji depozytowych.

Stopa redyskontowa weksli  służy do obliczania ceny, po jakiej NBP przyjmuje do redyskonta weksle od banków komercyjnych. 

Międzybankowe stopy procentowe

W Polsce, w każdy dzień roboczy o godzinie 11:00 ustalane są dwie międzybankowe stopy procentowe:  WIBOR[7] (stopa, po której banki są skłonne pożyczyć pieniądze) i WIBID[8] (stopa procentowa, po której banki przyjmą depozyty). Różnica (spread) między tymi stopami jest ściśle ograniczona i wynosi dla transakcji powyżej 1 miesiąca 20 punktów bazowych. Ze zgłoszonych przez banki ofert przyjęcia depozytów i udzielenia kredytów po określonych stopach procentowych wyciągana jest średnia i w ten sposób kreowane są stawki WIBID i WIBOR. W procedurze tej (nazywanej fixingiem) mogą brać udział tylko te banki, które posiadają  status dilera rynku pieniężnego (są to między innymi: PKO BP SA; PeKaO SA; Bank Gospodarstwa Krajowego; Bank Millennium czy ING Bank Śląski).

Stopy WIBOR są szeroko stosowane przez banki komercyjne jako stopy bazowe dla oprocentowania kredytów i lokat w walucie polskiej. Dla kredytów i lokat w walucie obcej stopami bazowymi są EURIBOR lub LIBOR. EURIBOR jest stopą procentową dla kredytów na rynku międzybankowym strefy euro, która jest ustalana o godzinie 11:00 GMT w Brukseli. LIBOR  jest stopą procentową dla  kredytów udzielanych na rynku międzybankowym (w: USD, EURO, GBP,CHF i JPY), ustalaną o godzinie 11:00 GMT w Londynie.

Stopy procentowe stosowane w Kasie Stefczyka

W Kasie Stefczyka nominalne oprocentowanie kredytów/pożyczek  oraz lokat członkowskich ma charakter stały  oraz zmienny. Zmienne stopy procentowe ustalane są na dwa sposoby: decyzją Zarządu Kasy Stefczyka lub w oparciu o mechanizm zmiany stóp bazowych.  Charakter stóp bazowych pełnią: 

  • stopy procentowe NBP: stopa lombardowa, stopa referencyjna,
  • międzybankowe stopy procentowe: WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 12M oraz
  • wskaźnik inflacji CPI.

[4] W uproszczeniu: jeżeli inflacja wynosi 1%, a oprocentowanie nominalne rocznej lokaty: 2,7%, to realna stopa procentowa w takich warunkach w przybliżeniu wynosi: 1,7% ( 2,7% - 1,0% = 1,7%). Równanie Fishera określające wysokość realnej stopy procentowej jest nieco bardziej skomplikowane:  rrealna = [(1+ rnominalna)/(1+stopa inflacji)] - 1 = (1,027/1,01) – 1  = 0,01683 = 1,683% ≈ 1,7%

[5] Decyzje RPP wpływają na wysokość międzybankowych stóp procentowych oraz stóp procentowych instytucji finansowych wyznaczających oprocentowanie lokat i kredytów udzielanych przez banki komercyjne i inne instytucje finansowe osobom fizycznym i prawnym. Oprocentowanie kredytów i lokat wpływa na popyt konsumpcyjny, który w zestawieniu z wielkością podaży dóbr i usług kształtuje stopę inflacji.

[6] Średnia ważona stawka operacji tego typu przeprowadzanych na rynku pieniężnym podawana jest jako stawka referencyjna POLONIA.

[7] Warsaw Interbank Offered Rate

[8] Warsaw Interbank Bid Rate

 
 
Serwisy Partnerskie:
Stefczyk.tv Stefczyk.info CzasNaFinanse.pl wPolityce.pl